Allerheiligen: welke bloemen je op het graf zet, en waarom
Eind oktober staan de tuincentra en markten vol potchrysanten, en op de kerkhoven wordt geveegd, geschrobd en geplant. Hier lees je hoe die gewoonte in België in elkaar zit, welke bloemen het novemberweer overleven, waar je op let bij een urnenveld of strooiweide en wat je kunt doen als je zelf niet tot bij het graf raakt.
Laatst bijgewerkt: · Door flowers24.be-redactie · Leestijd ca. 7 min
Voor veel Belgen is het kerkhofbezoek rond 1 november een vast punt in de agenda, ook voor wie verder zelden een kerk binnenstapt. Grootouders worden opgehaald, broers en zussen spreken af aan de ingang, en wie het graf van een ouder onderhoudt, heeft dikwijls al een week op voorhand de emmer en de borstel bovengehaald. Bloemen horen er gewoon bij. Welke bloemen dat precies zijn, is minder vastgelegd dan je zou denken.
1 en 2 november: wat er in België precies gebeurt
Allerheiligen op 1 november is in België een wettelijke feestdag. Scholen, overheidsdiensten en de meeste kantoren zijn dicht, en omdat de dag in de herfstvakantie valt, hebben veel gezinnen tijd voor een uitstap naar de begraafplaats. Kerkelijk gezien is het de feestdag van alle heiligen. De eigenlijke gedachtenis van de overledenen is Allerzielen, op 2 november.
Alleen is 2 november geen vrije dag. Dat verklaart waarom de twee dagen in de praktijk in elkaar overlopen: het bezoek aan de graven van familie gebeurt meestal op 1 november of in het weekend dat eraan voorafgaat. In veel parochies is er rond die dagen een gebedsdienst waarin de namen van wie het voorbije jaar overleed worden voorgelezen, soms gevolgd door een zegening op het kerkhof. Wie niet gelovig is, gaat evengoed: het is voor velen eerder een familiemoment dan een religieuze plicht.
Tien dagen later volgt nog een herdenking, met een heel andere bloem. Daarover meer verderop.
Waarom het bijna altijd een chrysant wordt
De chrysant wint om een heel praktische reden: hij bloeit wanneer bijna niets anders nog bloeit. Tuinchrysanten openen hun knoppen in oktober en november, ze zijn als potplant compact en stevig, en ze verdragen een koude nacht beter dan de meeste snijbloemen. Een plant die op 28 oktober wordt neergezet, staat er half november vaak nog fris bij.
Hoe de chrysant precies de bloem van de doden werd, is een verhaal dat vooral in Frankrijk wordt verteld. Daar riep president Raymond Poincaré in november 1919, bij de eerste verjaardag van de wapenstilstand, op om de graven van de gesneuvelde soldaten te bebloemen. Omdat chrysanten in die tijd van het jaar bloeiden en tegen kou konden, werden het chrysanten. Later breidde de gewoonte zich uit naar alle graven en verschoof ze naar Allerheiligen. Bij ons, over de grens, groeide dezelfde gewoonte. Het gevolg: in België en Frankrijk geef je chrysanten nauwelijks als cadeau aan iemand die leeft, terwijl ze in Azië als feestbloem gelden.
In de winkel kom je vooral twee vormen tegen. De bekendste is de grote bolvormige potchrysant, volledig bedekt met kleine bloempjes. Daarnaast zijn er chrysanten met grotere, losse bloemen in pot, en snijchrysanten per bos voor in een grafvaas. Voor een graf in openlucht is de pot bijna altijd de betere keuze.
Welke bloemen bij welk soort graf
Niet elk graf is een klassiek grafmonument met een vaas in de steen. Een urnennis, een urnenveld of een strooiweide vraagt een andere aanpak. Een overzicht:
Hier past een grote potchrysant of twee kleinere aan weerszijden. Zet de pot op de zerk of ernaast in het grind, niet in een te krappe schaal waarin het water blijft staan.
Een schaal met heide, wat dennengroen, kleine chrysanten en soms bessen of strobloemen. Het oogt verzorgd en heeft weinig onderhoud nodig.
Kies stevige stelen: snijchrysanten, anjers of witte rozen. Vul de vaas tot boven en kom na een week even kijken, want de wind droogt alles sneller uit dan je denkt.
Vaak is er alleen plaats voor een klein bloemenhoudertje of een paar losse stelen. Een kleine cyclamen of een enkele roos is hier meer dan genoeg.
Op veel strooiweiden leg je niets op het gras zelf. Er is meestal een gemeenschappelijke plek voor bloemen en kaarsen; een bos snijbloemen of een kleine pot past daar het best.
Sommige gemeenten laten een kleine plant toe bij de gedenksteen, andere niet. Kijk bij de ingang van de begraafplaats welke regels er gelden.
Kleuren: een gewoonte, geen voorschrift
Wit is de kleur die je overal ziet en die nooit misplaatst is. Daarnaast zijn diep paarse, gele en bronskleurige chrysanten heel gewoon, en de laatste jaren ook zachtroze en crème. Er is geen kleur die je moet vermijden. Veel families kiezen gewoon wat de overledene zelf mooi vond: de gele bloemen die oma in haar voortuin had, het paars van de voetbalclub van opa. Een graf mag persoonlijk zijn.
Wie twijfelt, combineert wit met één andere kleur. Dat oogt rustig, ook naast de buren, waar vaak een heel ander palet staat.
Het novemberweer: wat overleeft en wat niet
Eind oktober kan in België van alles: zachte, zonnige dagen, stormwind, natte sneeuw in de Ardennen. Wat je op het graf zet, moet daar tegen kunnen zonder dat iemand dagelijks komt kijken.
- Goed bestand: potchrysanten, heide (Erica en Calluna), strobloemen, dennen- en hulsttakken, siergrassen. Ze verdragen kou, regen en wind.
- Matig: cyclamen en snijchrysanten in een goed gevulde grafvaas. Prima bij mild weer, kwetsbaarder bij vorst.
- Liever niet buiten: lelies, tulpen, gerbera’s en andere tere snijbloemen. Na één nacht onder nul zijn ze vaak glazig en slap. Bewaar ze voor een boeket bij de familie thuis.
Waait het hard op jouw kerkhof, zet de pot dan iets in het grind of plaats er een zware steen in. Een grafvaas met losse bloemen die omvalt, ligt anders na een dag tussen de paden. En kom na een week of twee terug: een verdroogde plant of uitgedoofde kaars ruim je liever zelf op dan dat de gemeentediensten het doen.
Tien dagen later: de klaproos
Op 11 november, ook een wettelijke feestdag in België, wordt de Wapenstilstand van 1918 herdacht. De bloem van die dag is niet de chrysant maar de klaproos, die via het gedicht In Flanders Fields wereldwijd het symbool werd van de gesneuvelden in de Westhoek. Wie dan bij een oorlogsmonument of een soldatengraf langsgaat, legt vaak een krans met rode klaprozen.
Zo staan er in november op veel Belgische begraafplaatsen twee herdenkingen naast elkaar: de familiegraven met hun chrysanten, en de oorlogsgraven met hun klaprozen.
Herdenken als je er niet kunt zijn
Wie in het buitenland woont, slecht te been is of op 1 november moet werken, kan toch iets laten neerzetten. Een bloemist in de buurt van de begraafplaats kan vaak een plant op het graf zetten; vraag het rechtstreeks na en geef de naam van de overledene, de begraafplaats en, als je die hebt, het perk en het grafnummer door. Grote begraafplaatsen zoals Schoonselhof in Antwerpen of Robermont in Luik zijn uitgestrekt, en zonder nummer is een graf moeilijk te vinden.
Een andere mogelijkheid: stuur bloemen naar het familielid dat wel gaat. Een herfstboeket op de keukentafel zegt dat je meedenkt, en vaak neemt die persoon er zelf een paar stelen van mee naar het graf.
Bloemen rond Allerheiligen
Een herfstboeket voor familie, een rouwstuk of een eenvoudige bos: bekijk wat er in deze periode mogelijk is, in Vlaanderen, Brussel en Wallonië.
Kies een boeket →Veelgestelde vragen
Is 2 november ook een vrije dag in België?
Nee. Alleen 1 november, Allerheiligen, is een wettelijke feestdag. Allerzielen op 2 november is een gewone werkdag, al valt hij voor schoolkinderen meestal in de herfstvakantie. Daarom gaan de meeste families op 1 november zelf of in het weekend ervoor naar het kerkhof.
Wanneer zet je de bloemen best op het graf?
Veel mensen poetsen het graf en zetten de bloemen in de laatste week van oktober, zodat alles klaar staat voor 1 november. Een potchrysant die je enkele dagen vooraf neerzet, staat op Allerheiligen nog in volle bloei. Snijbloemen zet je liever pas op de dag zelf.
Mag ik bloemen leggen op een strooiweide of bij een urnennis?
Dat hangt af van de gemeente. Op veel strooiweiden mag je niets op het gras zelf leggen en is er een vaste plek voor bloemen en kaarsen. Bij een columbarium is de ruimte vaak beperkt tot een klein bloemenhouder. Lees het reglement aan de ingang of vraag het na bij de dienst begraafplaatsen.
Hoe lang blijft een potchrysant mooi op het kerkhof?
Bij gewoon herfstweer meestal enkele weken. Een gezonde plant met nog veel knoppen houdt het langer dan een exemplaar dat al volledig open staat. Strenge vorst, harde wind en een plant die uitdroogt in een te kleine pot verkorten die tijd.
Is een andere bloem dan de chrysant ongepast?
Helemaal niet. Heide, cyclamen, witte rozen of een klein herfstarrangement zijn evengoed een teken van herinnering. Kies wel iets dat tegen de kou kan, want losse snijbloemen kunnen na één koude nacht al slap hangen.
Elke begraafplaats heeft een eigen reglement. Wat op de ene plek mag, is op de andere niet toegestaan. Bij twijfel geeft de dienst begraafplaatsen van je gemeente uitsluitsel.