Dahlia’s: van knol in de lente tot boeket in september
Een dahlia doet in één seizoen wat andere planten in jaren doen: uit een bruine knol groeit tegen augustus een struik die tot de eerste vorst bloemen blijft maken. Hieronder lees je hoe je dat ritme volgt in een Belgische tuin, welke bloemvorm bij welk gebruik past, wat bijen eraan hebben en hoe je een bos dahlia’s een week fris houdt.
Een plant uit de Mexicaanse hooglanden
Dahlia’s komen uit de bergen van Mexico en Midden-Amerika, en Mexico koos de dahlia ook als nationale bloem. In 1789 kwam plantmateriaal aan in de botanische tuin van Madrid. De directeur daar, Antonio José Cavanilles, liet de eerste planten bloeien en gaf het geslacht een paar jaar later de naam Dahlia, ter ere van de Zweedse botanicus Anders Dahl. Vanuit Madrid raakten zaden en knollen verspreid over Europa, en kwekers begonnen onmiddellijk te kruisen.
Het resultaat is een enorme waaier aan cultivars in bijna elke kleur, van ijswit tot bijna zwart. Eén kleur ontbreekt al die tijd: zuiver blauw. Dahlia’s missen de pigmentroute die blauwe bloemen mogelijk maakt, dus een ‘blauwe dahlia’ in een advertentie is altijd paars, lila of bijgekleurd.
Het tuinjaar van een dahlia
Wie dahlia’s kweekt, werkt met een vaste kalender. Die ziet er in Vlaanderen en Wallonië ongeveer zo uit:
- Maart en april: knollen nakijken. Een gezonde knol voelt stevig en heeft aan de stengelvoet kleine oogjes. Wil je vroeger bloemen, zet de knollen dan in een pot met vochtige potgrond op een lichte, vorstvrije plek binnen.
- Half mei: uitplanten. Jonge scheuten bevriezen bij de minste nachtvorst, daarom wachten veel tuiniers tot na de IJsheiligen (11 tot 14 mei). In de Ardennen ligt de laatste vorst vaak later dan aan de kust.
- Juni: toppen en opbinden. Knijp de hoofdscheut boven het derde of vierde bladpaar uit, dan vertakt de plant en krijg je meer stelen. Zet bij hoge rassen meteen een stevige stok, want een volle plant met natte bloemen breekt bij de eerste zomerstorm.
- Juli tot oktober: bloei. Knip uitgebloeide bloemen weg tot op een zijscheut. Een plant die geen zaad mag zetten, blijft knoppen maken.
- Na de eerste vorst: rooien en bewaren (zie verder).
Dahlia’s zijn hongerige planten. Een volle zonplek, grond met wat compost en water bij droge periodes maken het verschil. Slakken zijn de grootste vijand in de lente: ze vreten een jonge scheut in één nacht kaal, dus controleer bij vochtig weer ’s avonds.
Welke bloemvorm kies je?
Dahlia’s worden ingedeeld volgens de bouw van de bloem. In tuincentra en op knollenlijsten kom je vooral deze groepen tegen:
- Enkelbloemig: één krans lintbloemen rond een open hart. Licht, natuurlijk en een feest voor bijen.
- Halsband (collerette): een krans grote bloemblaadjes met daarbinnen een kraagje van kortere, vaak in een andere kleur.
- Anemoonbloemig: een kussen van korte buisbloempjes in het midden, omringd door vlakke lintbloemen.
- Waterlelie: vol maar luchtig, met brede, licht gebogen bloemblaadjes. Erg geliefd in bruidswerk.
- Decoratief: grote, volle bloemen met vlakke blaadjes, van handpalmgroot tot borden van meer dan twintig centimeter.
- Cactus en semi-cactus: smalle, naar achter opgerolde bloemblaadjes die een stekelige ster vormen.
- Bal en pompon: regelmatige bollen met kokervormige blaadjes. Pompons zijn de kleinste en houden het goed in kleine vazen.
Voor boeketten werken waterlelie, bal en pompon het best: ze hebben stevige stelen en vallen minder snel uit elkaar dan de grote decoratieve vormen. Lage, compacte rassen horen in een pot of vooraan in de border.
Iets voor de bijen
Een volle dahlia ziet er weelderig uit, maar een bij vindt er nauwelijks een weg naar stuifmeel en nectar: de bloemen zijn zo dicht dat het hart verborgen zit. Wil je de bestuivers helpen, plant dan ook enkelbloemige, halsband- of anemoonbloemige rassen. De oude ‘Bishop of Llandaff’, met scharlakenrode bloemen en bijna zwart blad, is daar een klassiek voorbeeld van. In september, wanneer veel andere tuinplanten uitgebloeid zijn, zie je hommels er van bloem naar bloem gaan.
Knollen de winter door
Dahliaknollen zijn niet winterhard. Laat ze staan tot de eerste nachtvorst het loof zwart maakt, knip de stengels dan af tot zo’n tien centimeter en graaf de knollen voorzichtig uit met een spitvork, ruim rond de plant. Zet ze ondersteboven zodat het water uit de holle stengels loopt en laat ze een paar dagen drogen op een luchtige plek.
Bewaar ze daarna koel en vorstvrij, rond vijf tot tien graden, bijvoorbeeld in een kelder of een vorstvrije garage, ingepakt in droog zand, potgrond of krantenpapier. Kijk af en toe na: rotte plekken snij je weg, knollen die verschrompelen geef je wat vochtiger verpakking. Dahlia’s in een grote pot kan je ook als geheel binnen zetten. In zachte winters overleven knollen soms onder een dikke laag mulch, maar in een natte Belgische winter rotten ze vaker dan ze bevriezen.
Dahlia’s als snijbloem
Een dahlia gaat na het snijden niet meer verder open. Snij daarom bloemen die bijna volledig open zijn, ’s ochtends vroeg, en zet ze meteen in water. Haal alle blad weg dat onder de waterlijn zou komen, gebruik een propere vaas en ververs het water om de twee dagen. Veel bloemisten zetten de stelen eerst kort in heet water om ze steviger te maken. Reken op ongeveer vijf tot zeven dagen vaasleven.
Heb je zelf geen dahlia’s in de tuin, dan kan je in het seizoen een boeket laten bezorgen. Ze combineren goed met zonnebloemen, rozen en grassen in een nazomerboeket, en passen bij een verjaardag net zo goed als bij een bedankje. Meer over welke bloemen in de herfst bloeien, lees je in onze gids over herfstbloemen; algemene tips voor vaasbloemen vind je bij de verzorgingstips.
Heb je een kat of hond die aan planten knabbelt? Dahlia’s staan bij de Amerikaanse dierenbeschermingsorganisatie ASPCA als licht giftig genoteerd: ze kunnen lichte maag- en darmklachten en huidirritatie geven. Geen reden tot paniek, wel om de vaas buiten bereik te zetten. Meer in onze gids giftige bloemen en huisdieren.
Veelgestelde vragen
Wanneer zet ik dahliaknollen buiten?
Zodra de kans op nachtvorst voorbij is. Veel tuiniers in België wachten tot na de IJsheiligen, half mei. Wie vroeger bloemen wil, start de knollen in maart of april binnen in een pot op een lichte, vorstvrije plaats en zet ze na half mei buiten.
Moet ik de knollen in de winter uit de grond halen?
Meestal wel. Dahlia’s verdragen geen vorst en rotten snel in natte grond. Graaf ze uit nadat de eerste vorst het loof zwart heeft gemaakt, laat ze een paar dagen drogen en bewaar ze koel en vorstvrij in droog zand, potgrond of krantenpapier.
Bestaan er blauwe dahlia’s?
Nee. Dahlia’s bestaan in bijna elke kleur, maar zuiver blauw ontbreekt. Wat als blauwe dahlia wordt aangeboden, is in werkelijkheid paars of lila, of de bloem is bijgekleurd.
Waarom openen mijn gesneden dahlia’s niet verder?
Dahlia’s gaan na het snijden nauwelijks verder open. Snij ze daarom pas wanneer de bloem bijna helemaal open is, liefst ’s ochtends, en zet ze direct in proper water.
Zijn dahlia’s giftig voor katten en honden?
De ASPCA noemt dahlia’s licht giftig voor katten en honden. Eten ze ervan, dan kunnen lichte maag- en darmklachten of huidirritatie volgen. Zet de vaas buiten bereik en bel bij twijfel je dierenarts.