De iris: regenboogbloem, Brussels symbool en dankbare snijbloem
Slank en rechtop in de vaas, weelderig in de border en wild aan de rand van een sloot: de iris heeft vele gezichten. Ze dankt haar naam aan de godin van de regenboog, en een van haar soorten werd zelfs het symbool van een Belgisch gewest. In deze gids lees je welke irissen je waar tegenkomt, hoe je een irisboeket zo lang mogelijk mooi houdt en wat ze in de tuin nodig hebben.
Laatst bijgewerkt: · Door flowers24.be-redactie · Leestijd ca. 8 min
Welke iris kom je waar tegen?
Het geslacht Iris telt wereldwijd honderden soorten. In een Belgisch huis of een Belgische tuin heb je echter vooral met een handvol te maken. Het handigste onderscheid is: waar zie je ze?
| Waar | Iris | Groeit uit | Herkenbaar aan |
|---|---|---|---|
| In de vaas | Hollandse iris (Iris x hollandica) | Bol | Slanke, rechte steel met één elegante bloem, meestal blauw, paars, wit of geel |
| In de border | Baardiris (Iris germanica en kruisingen) | Wortelstok | Grote bloemen met een pluizig “baardje” op de hangende bloembladen |
| In vochtige grond | Siberische iris (Iris sibirica) | Wortelstok | Fijne, kleinere bloemen boven smal, grasachtig blad |
| Aan de vijver | Japanse iris (Iris ensata) | Wortelstok | Brede, platte bloemen, iets later in de zomer |
| Langs sloten en vijvers | Gele lis (Iris pseudacorus) | Wortelstok | Heldergele bloemen, inheems in ons land |
De Hollandse iris is de snijbloem die je het hele jaar door bij de bloemist ziet. Ze wordt in kassen en op velden geteeld en kan daardoor ook buiten haar natuurlijke bloeitijd in mei en juni worden aangeboden. Baardirissen zie je zelden als snijbloem: hun bloemen zijn te zwaar en te kort houdbaar, maar in de tuin zijn ze in mei en juni een feest.
De gele lis en Brussel
Wie in Brussel op een straatnaambord, een overheidsgebouw of een vlag let, ziet hem overal: een gestileerde gele iris. Sinds 1991 is dat het embleem van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Het gaat om de gele lis, een plant van natte gronden, die vaak in verband wordt gebracht met de moerassige Zennevallei waarin de stad ontstond. Op de gewestvlag staat de gele iris met een witte rand op een blauwe achtergrond. Daardoor spreken veel mensen ten onrechte van een “blauwe iris” als symbool van Brussel.
Ook de bekende fleur-de-lis, het gestileerde bloemmotief uit de Franse heraldiek dat je op talloze wapenschilden terugvindt, wordt door veel auteurs met de gele lis in verband gebracht, ondanks de naam. Zeker is dat niet, maar het verhaal is hardnekkig.
Een naam uit de mythologie
In de Griekse mythologie was Iris de godin van de regenboog, die boodschappen bracht tussen de goden en de mensen. De naam past bij een bloem die in bijna alle kleuren voorkomt: van diep indigo en violet tot wit, geel, brons en bijna zwart, vaak met getekende of gestreepte bloembladen. Ook het gekleurde deel van ons oog heet trouwens iris.
In de bloementaal wordt de iris meestal verbonden met hoop, wijsheid en een boodschap die je wilt overbrengen. Blauw en paars zijn de klassiekers, wit oogt rustig en fris, en geel brengt meteen voorjaar in huis. Een strak voorschrift is er niet: kies gerust de kleur die de ontvanger mooi vindt. Meer over de betekenis van bloemen vind je in onze gids over bloementaal.
Irissen in de vaas: snel open, dus slim kopen
Hollandse irissen hebben de reputatie dat ze snel uitbloeien. Dat klopt deels: van knop tot volle bloem gaat soms maar een dag. Met een paar keuzes haal je er toch het maximum uit.
Kies het juiste stadium
Neem stelen waarvan de knop al een smal streepje kleur toont. Een volledig groene knop gaat soms niet open, een open bloem is over een paar dagen voorbij.
Houd ze koel
Hoe warmer de kamer, hoe sneller de knoppen opengaan en uitbloeien. Een koele plek, weg van de verwarming en de zon, rekt de bloei.
Vers en niet te diep water
Snijd de stelen schuin bij, verwijder het blad dat in het water zou hangen en zet de irissen in een schone vaas met vers water.
Opgelet met narcissen
Irissen en narcissen vormen een mooi voorjaarsduo, maar narcissen geven slijm af. Laat ze eerst apart staan voor je ze samenvoegt.
Knip uitgebloeide bloemen weg
Een verwelkte iris krult in elkaar en wordt papierachtig. Knip ze meteen weg; soms zit er nog een tweede knop in de steel.
Irissen combineren goed met tulpen, ranonkels, fresia’s en wat frisgroen. Ook alleen, met vijf of tien stelen in een hoge, smalle vaas, zijn ze sterk. Algemene tips vind je in onze gids over snijbloemen die lang meegaan.
Wanneer geef je irissen?
Moederdag
In het grootste deel van België valt Moederdag op de tweede zondag van mei, in Antwerpen traditioneel op 15 augustus. In mei zijn irissen volop in het seizoen. Zie ook onze gids over Moederdag.
Geslaagd
Omdat de iris met wijsheid wordt verbonden, is een bos irissen een passend gebaar voor wie een diploma of examen behaalt.
Een nieuwe thuis in Brussel
Verhuist iemand naar de hoofdstad, dan is een boeket met gele irissen een knipoog naar het gewestsymbool.
Afscheid
Witte of paarse irissen passen in een sober rouwboeket, samen met witte rozen of anjers.
Zomaar in het voorjaar
Een handvol blauwe irissen met gele tulpen is misschien het snelste antwoord op een grijze maartdag.
Irissen in de tuin
Baardirissen zijn zonaanbidders. Plant de wortelstokken in de nazomer, nadat ze uitgebloeid zijn, op de zonnigste plek van de tuin en in grond die water goed laat doorlopen. Leg ze ondiep, met de bovenkant net zichtbaar, want een rizoom dat te diep zit, rot of bloeit niet. Om de paar jaar, als het midden van een pol kaal wordt, graaf je ze na de bloei op, verdeel je ze en plant je de jongste stukken opnieuw.
Siberische irissen zijn veel minder veeleisend en houden juist van wat vochtigere grond. Ze vormen mooie, sierlijke pollen en zijn erg winterhard. De gele lis hoort thuis aan de rand van een vijver of in een moerasbak, waar ze in mei en juni bloeit en insecten aantrekt.
Hollandse irissen kun je ook zelf planten: de bollen gaan in de herfst de grond in en bloeien dan het volgende voorjaar. Plant ze in groepjes van minstens vijf of zeven, op een zonnige plek, dan krijg je een mooi effect en kun je af en toe een paar stelen snijden voor binnen zonder dat de tuin er kaal bij staat.
Let op met huisdieren: irissen staan bij de ASPCA als giftig voor katten en honden, vooral de wortelstokken en bollen. Een hond die in de border graaft of een kat die aan een boeket knabbelt, kan maag- en darmklachten krijgen. Lees meer in onze gids over giftige bloemen voor huisdieren.
Het irisjaar in een Belgische tuin
Wie verschillende soorten combineert, heeft een groot deel van het jaar irissen in bloei:
- Februari en maart: de dwergirissen (Iris reticulata en verwanten) steken als eerste hun kopjes boven de grond, soms nog tussen de laatste sneeuw. De bolletjes plant je in de herfst, ideaal in een rotstuin of in een pot bij de voordeur.
- Mei en juni: hoogtepunt van de baardirissen, vaak samen met pioenen en de eerste rozen. Ook de gele lis bloeit aan de vijverrand.
- Juni: de Siberische iris neemt over, met sierlijke bloemen boven fijn blad.
- Juni en juli: de Japanse iris sluit het seizoen af aan de waterkant.
- Nazomer: tijd om baardirissen te scheuren en te verplanten.
- Herfst: bollen van Hollandse irissen en dwergirissen gaan de grond in.
Het blad van baardirissen blijft ook na de bloei decoratief: stevige, grijsgroene zwaarden die structuur geven aan een border. Knip alleen bruine of zieke bladeren weg.
Irissen in de kunst: Vincent van Gogh schilderde in 1889, in de tuin van de inrichting in Saint-Rémy-de-Provence, een bekend doek vol paarsblauwe irissen. Het werd een van de beroemdste bloemenschilderijen ter wereld.
Voorjaarsbloemen versturen
Bekijk boeketten voor iemand in Brussel, Vlaanderen of Wallonië.
Kies een boeket →Veelgestelde vragen
Hoe lang blijven irissen mooi in de vaas?
Snij-irissen bloeien snel open en gaan meestal vijf dagen tot een week mee. Koop ze met een knop die al een streepje kleur toont, zet ze in koel, vers water en ververs dat geregeld. Dan haal je het meeste uit elke bloem.
Is de blauwe iris het symbool van Brussel?
Nee, het is de gele lis, Iris pseudacorus. Sinds 1991 is een gestileerde gele iris het embleem van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Op de vlag staat die gele iris met een witte rand op een blauwe achtergrond, wat de verwarring met een blauwe iris verklaart.
Wanneer plant je baardirissen?
Het liefst in de nazomer, van juli tot september, als de bloei voorbij is. Leg het rizoom ondiep in de grond, met de bovenkant net zichtbaar, op een zonnige plek met goed doorlatende grond. Zo kan het nog wortelen voor de winter.
Zijn irissen giftig voor katten en honden?
Ja, de ASPCA vermeldt de iris als giftig voor katten en honden. Vooral de wortelstokken en bollen zijn schadelijk en kunnen kwijlen, braken en diarree veroorzaken. Een snijboeket zet je dus best buiten bereik, en een hond die in de tuin graaft, houd je in het oog.
Waarom bloeit mijn baardiris niet meer?
Vaak liggen de rizomen te diep of te veel in de schaduw, of zijn de pollen na jaren te dicht gegroeid. Graaf ze na de bloei op, verwijder oude, uitgeputte stukken en plant de jonge delen opnieuw, ondiep en in de zon.
De houdbaarheid van snijbloemen hangt sterk af van temperatuur, licht en versheid bij aankoop. De vermelde termijnen zijn richtwaarden.