Het zwaard in de naam
Gladiolus is een verkleinwoord van het Latijnse gladius, zwaard. Dat slaat op het lange, smalle blad. Daarom heet de plant ook zwaardlelie, al hoort hij bij de irisfamilie (Iridaceae) en niet bij de lelies. Het geslacht telt bijna driehonderd soorten. Verreweg de meeste groeien in zuidelijk Afrika, vooral in de Kaapregio; een kleine groep komt uit het Middellandse Zeegebied en Azië.
De grote tuingladiolen zijn hybriden van vier tot vijf soorten.
Knollen in de tuin
Een gladiool groeit uit een stengelknol. Grotere knollen geven grotere bloemaren.
- Plant de knollen in april en mei, als de grond opwarmt, op zo'n tien centimeter diep.
- Kies een zonnige, open plek met goed doorlatende grond; natte voeten verdraagt de knol niet.
- Plant om de week of twee een nieuwe groep, dan heb je de hele zomer bloemen.
- Hoge rassen geef je een stok, zeker op een winderige plek.
In oktober graaf je de knollen op, laat je ze drogen en bewaar je ze koel, droog en vorstvrij tot de lente. Kleine broedknolletjes rond de oude knol groeien in een paar jaar uit tot bloeiende planten.
In de vaas
Snijd een gladiool als de onderste twee of drie bloemen kleur tonen. Zet hem meteen in water. De bloemen gaan na elkaar open, van onder naar boven, en halen zo een week tot tien dagen. Gladiolen groeien naar boven als je ze plat legt: bewaar ze dus rechtop, anders krijg je kromme toppen. Ze zijn ook gevoelig voor ethyleen; fruit staat beter elders.
Opgelet
Gladiolen zijn giftig voor honden, katten en paarden. De knollen bevatten de meeste giftige stoffen en kunnen kwijlen, braken en diarree veroorzaken.