Een struik van heggen en erven
Sambucus nigra, uit de familie van het muskuskruid, is van nature verspreid over een groot deel van ons werelddeel, de Azoren en het Midden-Oosten. In Vlaanderen zie je hem in houtkanten, op oude boerenerven, langs spoorwegbermen en in verwaarloosde hoekjes van de stad. Laat je hem ongemoeid, dan wordt het een boompje van zes à tien meter.
Elk blad bestaat uit vijf tot zeven deelblaadjes, telkens twee aan twee tegenover elkaar op de tak.
Van mei tot juli bloeit de vlier met kleine, ivoorkleurige bloemetjes in brede, platte schermen. Ze ruiken sterk en zoet. In september en oktober volgen glanzende, donkerpaarse tot zwarte bessen, die eigenlijk steenvruchtjes zijn.
Van bloesem tot bes
- Van de bloemschermen maak je siroop of limonade, of je bakt ze in beslag als beignets.
- Rijpe bessen worden confituur, gelei, sap of wijn, en ze zijn rijk aan vitamine C.
- Verhit de bessen altijd; rauw kunnen ze maagklachten geven.
In de volksgeneeskunde werd vlier al door Hippocrates genoemd, en in de middeleeuwen gold de struik als bescherming tegen hekserij. Een officiële erkenning bestaat alleen als traditioneel middel bij de eerste tekenen van een verkoudheid; sterk klinisch bewijs ontbreekt.
Wat is giftig?
Blad, takken, schors en onrijpe bessen bevatten cyanogene glycosiden, stoffen die blauwzuur kunnen vrijmaken, en zijn dus niet eetbaar. Ook bij bloesem en bessen haal je de steeltjes zo goed mogelijk weg. Houd kinderen weg van onrijpe bessen; heeft een kind er toch van gegeten, bel dan het Antigifcentrum op 070 245 245.
Een vlier planten
Als tuinstruik is de vlier dankbaar. Zon of halfschaduw, zand of klei: het maakt hem weinig uit, en hij verdraagt zware snoei. Snoei je hem in de winter elk jaar flink terug, dan blijft hij compact, al krijg je dan minder bloemen. Vogels eten graag de bessen, en insecten bezoeken de bloemen voor het stuifmeel.