Het goud van het grasland
De scherpe boterbloem (Ranunculus acris) is een van de bekendste wilde bloemen van België en Nederland. Je vindt hem in weiden, hooilanden en bermen, op zonnige, vochtige en voedselrijke grond. Hij verdraagt maaien, bemesten en begrazing goed, en daardoor kleurt hij in het voorjaar hele weilanden geel.
De bloei loopt van april tot in de herfst, met een piek in mei en juni. Het verspreidingsgebied reikt van het noorden van ons continent tot in Siberië, maar rond de Middellandse Zee is hij zeldzaam.
De soortnaam acris betekent scherp. Dat slaat op het bijtende sap van de plant.
Zo herken je hem
- Een vaste plant van dertig centimeter tot ongeveer een meter hoog, met rechte, vertakte stengels.
- Glanzend goudgele bloemen van anderhalf tot tweeënhalve centimeter breed, met vijf kroonbladen en veel meeldraden.
- Het onderste blad is handvormig en diep ingesneden; hogerop wordt het blad smal en lijnvormig.
- Geen bovengrondse uitlopers. Daarin verschilt hij van de kruipende boterbloem, die met lange uitlopers je gazon of moestuin binnenkruipt.
Het glanzende laagje op de kroonbladen weerkaatst het zonlicht. Daarom gaat het oude kinderspelletje van een boterbloem onder je kin houden: de gele gloed die je dan ziet, komt door die spiegelende bloemblaadjes.
Geen ranonkel uit de winkel
De ranonkel die je in een boeket ziet, met zijn volle, rozetachtige bloemen in roze, oranje of wit, is Ranunculus asiaticus. Dat is een verwante soort uit het Middellandse Zeegebied. De scherpe boterbloem zelf is een wilde plant die je in een vaas maar kort hebt. Wie hem wil zien, gaat beter wandelen langs een bloemrijk hooiland, zoals natuurorganisaties als Natuurpunt die beheren.
Giftig voor dier en mens
De plant bevat ranunculine, waaruit bij beschadiging het irriterende protoanemonine ontstaat. Grazend vee laat de boterbloem daarom liever staan; eet een dier toch veel, dan kan dat blaren op tong en lippen en diarree geven. Volgens de ASPCA is de boterbloem ook giftig voor honden, katten en paarden, met braken, diarree, kwijlen, zweren in de mond en een wankele gang als mogelijke gevolgen.
Het sap kan bij mensen de huid irriteren, dus was je handen na het plukken.