Wilde viooltjes in België
Wereldwijd bestaan er zo'n vierhonderd Viola-soorten, de meeste in gematigde klimaten. In de Lage Landen komen er een veertiental spontaan voor. In een oude berm of aan een bosrand vind je in maart het geurige maarts viooltje (Viola odorata); in loofbossen staat het bosviooltje (Viola riviniana), en op akkers en braakland het kleine akkerviooltje en het driekleurig viooltje.
Een echte Belgische bijzonderheid is het zinkviooltje, een gele ondersoort die alleen groeit op zinkrijke grond rond Kelmis en Plombières, waar vroeger erts werd gewonnen.
Viooltjes hebben een slimme manier om hun zaad te verspreiden. Het vruchtje hangt eerst omlaag, gaat bij het rijpen rechtop staan en scheurt dan open, zodat de zaadjes een eind weg worden geschoten.
Pensees en hoornviooltjes
De grote paarse viooltjes uit het tuincentrum zijn meestal tuinviooltjes of pensees (Viola × wittrockiana), een hybride waarin vooral het driekleurig viooltje zit. Hun bloemen meten zo'n vijf tot acht centimeter, vaak met donkere vlekken die je als een gezichtje kunt lezen. Pensée is Frans voor gedachte, en de bloem staat van oudsher symbool voor herinneren.
Het hoornviooltje (Viola cornuta) blijft kleiner van bloem, maar maakt er veel meer. Paars en violet zijn de klassieke kleuren, al zijn er ook gele, witte, oranje en bijna zwarte rassen.
Bloeien als het koud is
Viooltjes zijn bloemen voor het koele seizoen; een lange hittegolf verdragen ze slecht. Daarom plant je ze in de herfst of het vroege voorjaar. Rond Allerheiligen staan ze in bakken op het kerkhof naast chrysanten en heide, en bij zacht weer bloeien ze de hele winter door.
- Kies zon of lichte schaduw en goed doorlatende grond.
- Pluk verwelkte bloempjes geregeld af, zo blijft de plant knoppen maken.
- Slakken, bladluizen en meeldauw zijn de bekendste plagen.
Eetbaar
De bloemen kun je gebruiken om gerechten te versieren, en jonge blaadjes zijn gekookt eetbaar. Gebruik alleen planten die zonder sproeimiddelen zijn gekweekt. Het maarts viooltje is bovendien bekend om zijn geur, die in parfums wordt gebruikt.